Hollanda’da birçok sürücü, Orta Doğu’daki savaşın etkisini en çok akaryakıt alırken hissediyor. Ham petrolün önemli bir kısmı Hürmüz Boğazı üzerinden taşınıyor ve bu hattın kapanması piyasaları doğrudan etkiliyor. Uzmanlara göre petrol piyasasındaki gelişmeler akaryakıt fiyatlarına oldukça hızlı yansıyor.
Bugün bir litre Euro95 benzinin ortalama ulusal tavsiye fiyatı 2,39 euroya çıktı. Oysa 31 Aralık 2025’te bu fiyat 2,13 euro seviyesindeydi. Benzin fiyatlarındaki artış henüz yeni başladı ancak önümüzdeki haftalarda fiyatların daha da yükselmesi bekleniyor.
Akaryakıt fiyatlarının petrol piyasasındaki gelişmelere sürücülerin tahmin ettiğinden daha hızlı tepki verdiğini, enerji sektörü kuruluşu Nederlandse Organisatie Voor de Energiebranche (NOVE) adına konuşan Erik de Vries anlatıyor.
De Vries’e göre toptan yakıt fiyatları çoğu zaman hemen yükseliyor ve akaryakıt istasyonları da pompa fiyatlarını belirlerken bunu dikkate alıyor. “İstasyonların yarısından fazlası stok konusunda risk almak istemiyor ve fiyat artışını doğrudan pompaya yansıtıyor” diyor.
Bu durum, pahalı ham petrol henüz yeni yakıta dönüştürülmeden bile gerçekleşebiliyor. Çünkü yakıt genellikle daha önce satın alınmış petrol üzerinden üretilse de fiyat artışları çoğu zaman nihai ürüne şimdiden yansıtılıyor. Uzmanlara göre bu süreç birçok kişinin düşündüğünden çok daha hızlı işliyor.
Benzin fiyatının büyük kısmı vergi
Orta Doğu’daki savaş nedeniyle ham petrol fiyatı varil başına 100 doların üzerine çıktı. Tüketici kuruluşu UnitedConsumers’ın yakıt uzmanı Derk Foolen’e göre bu durum diğer yakıt türlerini de etkileyebilir.
Foolen, dizelin tavsiye fiyatının litre başına 2,50 euronun üzerine çıkabileceğini belirtiyor. Çatışma başlamadan önce dizelin litre fiyatı 2,09 euro seviyesindeydi.
Bir litre benzinin fiyatı temelde dört unsurdan oluşuyor: dünya piyasasındaki ham petrol fiyatı, rafinaj ve taşımacılık maliyetleri, akaryakıt vergileri (akçiz) ve KDV. Fiyat artışları küresel gelişmelerle bağlantılı olsa da Hollanda’da özellikle vergi yükü önemli bir pay oluşturuyor.
Yılın başında benzine uygulanan akaryakıt vergisi litre başına yaklaşık 5,5–5,6 cent artırıldı. Bu da 50 litrelik bir depo için yaklaşık 3 euro ek maliyet anlamına geliyor.
De Vries, Hollanda’nın Avrupa’daki en yüksek akaryakıt vergilerinden birine sahip olduğunu söylüyor. Benzin üzerindeki vergi litre başına yaklaşık 85 cent seviyesinde. “Dün Belçika’da benzinin litre fiyatının 1,69 euro olduğunu gördüm” diyor.
Sınır ötesi yakıt turizmi artıyor
Hollanda’da ulusal tavsiye fiyatları bulunsa da nihai pompa fiyatını akaryakıt istasyonları kendileri belirliyor. De Vries’e göre istasyonların fiyat konusunda birbirleriyle anlaşması ise yasak.
Her işletme kendi fiyatını belirliyor ve kâr marjları konuma göre büyük farklılık gösterebiliyor. Bazı istasyonlar yakıttan daha az kazanırken market, sandviç satışları veya oto yıkama gibi hizmetlerden gelir elde ediyor. Personelsiz istasyonların maliyetleri daha düşük olduğu için fiyatları da genellikle daha ucuz olabiliyor.
Yükselen fiyatlar sınır ötesi yakıt turizmini de artırıyor. De Vries, sürücülerin fiyat uygulamalarıyla en ucuz istasyonu aradığını ve özellikle sınır bölgelerinde Belçika veya Almanya’ya giderek yakıt aldığını söylüyor. Hatta Utrecht gibi sınırdan uzak şehirlerde yaşayanlar için bile sınırı geçip yakıt almak bazen daha avantajlı olabiliyor.
Bu durum devletin vergi gelirlerini de azaltıyor. NOVE’ye göre sınır ötesinde yakıt alımı nedeniyle devletin yıllık vergi kaybı 1 milyar euroya kadar çıkabiliyor.
Yurt dışında yakıt almak tüketici için avantajlı olsa da De Vries sürücüleri uyarıyor: Jerrycan’ları doldurup taşımak son derece tehlikeli.
“Akaryakıt vergisini düşürmek tek mantıklı seçenek”
Uzmanlara göre yüksek yakıt fiyatlarına karşı en çok dile getirilen çözüm geçici bir vergi indirimi. Arjan Lejour, Tilburg Üniversitesi’nde vergi ve kamu maliyesi profesörü, sürücülere destek vermenin en mantıklı yolunun akaryakıt vergisini düşürmek olduğunu söylüyor.
Marieke Blom, ING’nin baş ekonomisti olarak aynı görüşü paylaşıyor. Uzmanlara göre vergi indirimi dışında hükûmetin benzin ve dizel fiyatlarını doğrudan düşürmek için kullanabileceği başka güçlü araçlar bulunmuyor.
Ancak Başbakan Rob Jetten şu aşamada bu seçeneğe sıcak bakmıyor. Bu hafta yayımlanan Nieuwsuur programında konuşan Jetten, “Uzak bir yerdeki savaşın ülkedeki akaryakıt fiyatlarını artırması elbette büyük bir etki yaratıyor. Ancak şu an için akaryakıt vergisini düşürmek için bir neden görmüyorum” dedi.
Yakıt fiyatlarının geleceği ise büyük ölçüde jeopolitik gelişmelere ve petrol fiyatına bağlı olacak. De Vries’e göre litre başına 3 euro ihtimali tamamen dışlanmıyor. Petrol fiyatı varil başına 150 dolara doğru yükselirse fiyatlar çok hızlı artabilir.
Petrolün dolar üzerinden işlem görmesi de önemli bir faktör. Doların güçlenmesi Avrupa’daki yakıt fiyatlarının da yükselmesine yol açabiliyor.
Bununla birlikte gerginliklerin azalması ve petrol arzının yeniden istikrara kavuşması durumunda fiyatların tekrar düşmesi de mümkün. De Vries, “Eğer tüm taraflar sakinleşir ve yeni boykotlar olmazsa, fiyatlar bu kez tamamen ters yönde hareket edebilir” diyor.
YASAL UYARI: Haber, fotoğraf ve videolarımızı link vermeden kullananlar hakkında hukuki süreç başlatılacaktır. ©ufuk.nl UMG (Ufuk Media Grubu)