Avrupa Birliği’nde pestisitlerin piyasada kalma süresini ve yeniden değerlendirme sistemini değiştirecek kapsamlı bir düzenleme tartışılıyor. AB Komisyonu, bürokrasiyi ve ruhsat süreçlerindeki gecikmeleri azaltmak amacıyla pestisit etkin maddelerinin belirli aralıklarla yeniden incelenmesi uygulamasını büyük ölçüde kaldırmayı öneriyor. Ancak geçmiş veriler, düzenli kontrollerin insan sağlığı ve çevre açısından önemli sonuçlar doğurduğunu gösteriyor.
HABER: Mesut Kapar
Mevcut sistemde bir pestisit etkin maddesi, ilk onayından yaklaşık 10 ila 15 yıl sonra güncel bilimsel bilgiler ışığında yeniden değerlendiriliyor. Bu incelemelerde maddenin insan sağlığı, hayvanlar ve çevre üzerindeki olası riskleri yeniden ele alınıyor. Komisyonun Aralık 2025’te sunduğu öneri ise birçok etkin maddenin bir kez onaylandıktan sonra süresiz biçimde piyasada kalabilmesinin önünü açıyor.
Yeniden değerlendirmede 56 madde elendi
BR Data’nın incelediği verilere göre, Haziran 2011’de mevcut sistemin yürürlüğe girmesinden bu yana yeniden onay sürecine giren 241 geleneksel pestisit etkin maddesinin 56’sı yeniden kullanım izni alamadı. Bunlardan 54’ünün güvenlik gerekçeleriyle yeniden onaylanmadığı, iki etkin maddede ise ortaya çıkan risklerin yeterince giderilemediği belirtildi. Bu sonuç, pestisitlerin ilk ruhsatlandırıldığı dönemde güvenli kabul edilen bazı maddelerin daha sonraki bilimsel araştırmalarla farklı bir risk profiline sahip olduğunun ortaya çıkabildiğini gösteriyor.
Leiden Üniversitesi’nden ekotoksikolog Martina Vijver, gelecekte hangi etkin maddelerde yeni risklerin ortaya çıkacağının önceden kesin olarak bilinemeyeceğine dikkat çekiyor. Bu nedenle bilim dünyasından bazı uzmanlar, düzenli yeniden değerlendirme mekanizmasının korunmasını savunuyor.
Chlorpyrifos örneği tartışmayı büyüttü
Yeniden değerlendirme sürecinin önemini gösteren örneklerden biri chlorpyrifos oldu. Meyve, sebze ve tahıl üretiminde uzun yıllar kullanılan bu böcek ilacıyla ilgili sonraki bilimsel değerlendirmelerde çocukların beyin gelişimi açısından riskler gündeme geldi. Chlorpyrifos, 2020 yılından bu yana AB’de kullanılamıyor. Bu örnek, bir maddenin ilk ruhsatlandırıldığı dönemde mevcut olan bilimsel bilgilerle yıllar sonra ortaya çıkan araştırma sonuçlarının aynı olmayabileceğini gösteren vakalardan biri olarak öne çıkıyor. Araştırmada ayrıca 111 etkin maddenin üreticileri tarafından yeniden onay sürecine hiç sokulmadığı veya değerlendirme tamamlanmadan başvuruların geri çekildiği belirlendi. Bazı şirketler bunun nedenini yeniden değerlendirme sürecinin maliyetli ve karmaşık olmasıyla açıklarken, bazı durumlarda üreticilerin ürünlerinin daha yüksek güvenlik kriterlerini karşılayamayacağını öngördüğü ifade edildi. Bu 111 etkin madde de bugün AB pazarında bulunmuyor. BR Data’nın değerlendirmesine göre, süresiz ruhsat sistemi geçmişte uygulanmış olsaydı bu maddelerin en azından bir bölümünün piyasada kalmaya devam etmesi mümkün olabilirdi.
Komisyon yeni risklere müdahale edecek
AB Komisyonu, önerilen sistemin insan sağlığı ve çevre korumasını zayıflatacağı eleştirilerini kabul etmiyor. Komisyona göre bir pestisitle ilgili yeni bilimsel bulgular veya ciddi güvenlik endişeleri ortaya çıkması halinde ilgili madde daha sonra yeniden incelenebilecek. Komisyon, mevcut mevzuatın 21. maddesinin bu tür durumlarda yeniden değerlendirme başlatılmasına imkan verdiğini savunuyor. Böylece bir maddenin süresiz onay alması, Komisyona göre onun hiçbir koşulda yeniden incelenmeyeceği anlamına gelmeyecek.
Ancak bilim insanları ve çevre örgütleri bu mekanizmanın düzenli kontrollerin yerini tam olarak dolduramayacağı görüşünde. Eleştirilerin önemli bir bölümü, geçmişte ortaya çıkan bilimsel uyarılara rağmen bu özel yeniden inceleme mekanizmasının sınırlı biçimde kullanılmış olmasına dayanıyor.
Bazı yasaklar düzenli denetimle geldi
Pestisit tartışmasında geçmişteki yasaklar da önemli bir referans oluşturuyor. Chlorpyrifos ve arılar üzerindeki etkileri nedeniyle tartışılan bazı neonikotinoidler, güvenlik endişeleri uzun süre gündemde olmasına rağmen doğrudan özel yeniden inceleme mekanizmasıyla yasaklanmadı. Bu maddelerle ilgili nihai kararların önemli bölümünün düzenli yeniden onay süreçleri kapsamında alınması, mevcut sistemin savunucularının temel argümanlarından biri haline geldi. Çevre ve tüketici örgütleri, düzenli kontrollerin kaldırılmasının yeni risklerin daha geç fark edilmesine yol açabileceğini savunuyor. Münih Çevre Enstitüsü’nden Moritz Tapp da Komisyonun planına sert tepki gösterirken, Almanya Ulusal Bilimler Akademisi Leopoldina ise değişikliğin insan ve çevre sağlığı açısından mevcut koruma düzeyinin sürdürülmesini zorlaştırabileceği değerlendirmesinde bulunuyor.
Tarım sektörü daha esnek sistem istiyor
Tarım sektörü ve pestisit üreticileri ise mevcut ruhsat sisteminin önemli sorunlar yarattığını belirtiyor. Özellikle uzun süren yeniden değerlendirme süreçlerinin çiftçilerin kullanabileceği etkin madde seçeneklerini azalttığı ve tarımsal üretimde sorunlara yol açabildiği savunuluyor.
Bavyera Çiftçiler Birliği’nden Hermann Greif, etkin maddelerin azalmasının zararlılarla mücadelede seçenekleri sınırladığını ve aynı maddelerin daha fazla kullanılmasının direnç gelişimini kolaylaştırabileceğini ifade ediyor. Tarım Endüstrisi Birliği Genel Müdürü Frank Gemmer de pestisit risklerinin her durumda yasaklama yoluyla değil, doğru kullanım ve uygun uygulama koşullarıyla yönetilebileceğini savunuyor.
AB Komisyonu da mevcut sistemde ciddi gecikmeler yaşandığına dikkat çekiyor. Komisyona göre kaynakların daha önce onaylanmış maddelerin yeniden değerlendirilmesine yoğunlaşması, yeni ve daha yenilikçi pestisitlerin incelenmesini geciktirebiliyor. Bu nedenle Komisyon, sistemin hem daha hızlı hem de kaynakların daha verimli kullanıldığı bir yapıya dönüştürülmesini amaçlıyor.
Üye ülkeler 25 yıllık süre öneriyor
Komisyonun süresiz ruhsat önerisi henüz nihai karar haline gelmiş değil. AB Konseyi tarafından ortaya konulan yaklaşım ise pestisit izinlerinin tamamen süresiz hale getirilmesi yerine belirli süreyle verilmesini ve bu sürenin bazı durumlarda 25 yıla kadar uzatılabilmesini öngörüyor. Böylece bir yandan üreticilerin yıllarca süren yeniden ruhsatlandırma işlemleriyle karşılaşmasının önüne geçilmesi, diğer yandan belirli bir denetim mekanizmasının korunması hedefleniyor.
Avrupa Parlamentosu’ndaki süreç ise değişiklik önergeleri nedeniyle uzayabilir. Düzenlemeye ilişkin çok sayıda önergenin gündeme gelmesi, nihai kararın 2026 içinde alınması ihtimalini zayıflatmış durumda. AB’deki tartışmanın merkezinde iki farklı yaklaşım bulunuyor: Tarım sektörünün daha hızlı ve öngörülebilir ruhsat sistemine duyduğu ihtiyaç ile bilim insanları ve çevre örgütlerinin pestisitlerin değişen risklerinin düzenli olarak yeniden değerlendirilmesi gerektiğine yönelik uyarıları. Alınacak karar, önümüzdeki yıllarda hem Avrupa tarımının üretim seçeneklerini hem de insan sağlığı ve çevre için uygulanacak koruma standartlarını doğrudan etkileyebilir.
YASAL UYARI: Haber, fotoğraf ve videolarımızı link vermeden kullananlar hakkında hukuki süreç başlatılacaktır. ©ufuk.nl UMG (Ufuk Media Grubu)
