Hollanda’da yeni kurulan kabine, azalan bütçe ile stiknofs ve savunmaya ek harcamaları finanse etmek zorunda. Bu durum, sağlık ve sosyal güvenlik harcamalarında kesintileri beraberinde getiriyor. Uzmanlar, planları “devrim niteliğinde” bulmuyor ve uygulanmasının zorlu olacağını belirtiyor.
HABER: Murat Yakar
Stiknofs ve savunma için milyarlar ayrılacak
Önümüzdeki yıllarda toplam 20 milyar avro, Hollanda’daki stiknofs sorununu çözmek için harcanacak. Stiknofs, tarımı, konut inşaatını, doğayı ve ekonomiyi olumsuz etkiliyor. D66, VVD ve CDA partileri, Cuma günü açıklanan koalisyon anlaşmasında “Hollanda’nın stiknofs darboğazından çıkması gerekiyor ve mümkün” ifadesine yer verdi.
Buna ek olarak Hollanda, NATO’nun güçlendirilmesine de milyarlarca avro katkı sağlayacak. Koalisyon, savunmaya yapılacak ek harcamaların 2027’de 2 milyar avrodan başlayıp 2035’ten itibaren yılda 19 milyar avroya ulaşacağını duyurdu.
Tilburg Üniversitesi’nden emeritus profesör Casper van Ewijk, “Savunma ve stiknofs konularında, koalisyon anlaşmasının başlığı ‘Hadi Başlayalım’ çok uygun. Ama geri kalan kısım pek devrim niteliğinde değil” diyor.
Van Ewijk, ayrıca bazı konularda geleceğe yönelik vizyon eksikliği olduğunu vurguluyor: “Koalisyon, uzun süredir tartışılan konut kredisi faiz indirimini (hypotheekrenteaftrek) ele almıyor, şehir içi ücretlendirme (rekeningrijden) hakkında bir şey söylemiyor ve serbest meslek sahipleri için ek emeklilikten bahsetmiyor. Birçok serbest meslek sahibi ve çalışan, iyi bir emeklilik hakkına sahip değil.”
“Oldukça hassas” tasarruf önlemleri
Stiknofs ve savunma harcamaları için kaynak sağlamak gerekiyor. Bunun için bazı önemli önlemler planlanıyor:
- Maksimum işsizlik sigortası (WW) süresinin 12 aya indirilmesi, 2030’dan sonra yılda 1,3 milyar avro tasarruf sağlayacak.
- 385 avro olan sağlık katkı payının (eigen risico) 460 avroya yükseltilmesi, 2030’dan itibaren yılda 4,8 milyar avro tasarruf anlamına geliyor.
Van Ewijk’e göre en tartışmalı tasarruf önlemi, AOW yaşının artırılması. Artık emeklilik yaşı, yaşam beklentisine bağlanacak. Yani ortalama yaşam süresi bir yıl uzarsa, AOW yaşının da bir yıl yükselmesi öngörülüyor.
2019’dan beri AOW yaşı, iki üçüncü oranında yaşam beklentisiyle artıyordu. Van Ewijk, “O dönemde çalışma yılları ile emeklilik yıllarının dengesi korunuyordu. Şimdi insanlar sabit bir emeklilik süresi alacak. Bu önlem 2033’ten itibaren yürürlüğe girecek ve yılda 2,8 milyar avro tasarruf sağlaması bekleniyor” diyor.
Sağlıkta “artık lüks yok”
Erasmus Üniversitesi Rotterdam’dan sağlık ekonomisti Marco Varkevisser, “Sağlıkta kesintiye gitmek kaçınılmaz. Birçok sektör fedakarlık yapmak zorunda ve sağlık bunların en büyüklerinden biri” diyor.
Varkevisser, sağlık katkı payındaki artışın önceki kabine tarafından planlanan bir önlem olduğunu belirtiyor: “Önceki kabine, katkı payını yarıya indirmeyi planlamıştı ama bunu başaramadı. Şimdi ise sınırlı bir artış geliyor. Yeni kabine, artık bu lüksü karşılayamayacağımızı fark etti.”
Buna karşılık, kronik hastalar için yıllık 350 milyon avro kaynak ayrılacak ve kişi başı hastane başvurularında maksimum katkı payı 150 avro ile sınırlandırılacak. Varkevisser, “Bu maksimum oldukça akıllıca. İnsanlar bir anda tüm katkı payını ödemek zorunda kalmıyor ve sağlık hizmetlerinin ücretsiz olmadığını daha uzun süre hissediyor” diyor.
Özgürlük katkısı ve vergi yükü
Van Ewijk gibi Vrije Universiteit Amsterdam’dan Bas Jacobs da planlarda devrim niteliğinde bir reform görmüyor. Örneğin, konut kiralarını düzenleyen yasaya (Wet betaalbare huur) dokunulmamış olması, ekonomistlerce “negatif bir uzlaşma” olarak nitelendiriliyor.
Savunma harcamaları için getirilen vergi, koalisyon tarafından “özgürlük katkısı” olarak adlandırılıyor. Bu, gelirleri yüksek olan orta sınıfın yükünü artıracak. Jacobs’a göre, en yüksek vergi diliminde olmayanlar neredeyse etkilenmeyecek.
Stiknofs fonu bazı sorunları çözebilir, ancak bu öneri aslında Rutte IV kabinesinden geliyor. Eğitimdeki önceki kabine kesintileri geri alınıyor ve iklim ile altyapıya daha fazla kaynak ayrılıyor. Ancak tüm bunlar, “adım adım doğru yönde ama devrim niteliğinde değil” şeklinde değerlendiriliyor.
Siyasi zorluklar
Jacobs, bu planların Meclis’ten geçmesinin zor olacağını öngörüyor. Çünkü Jetten kabinesi azınlık hükümeti ve her bir önlem için muhalefetten destek almak zorunda.
Jacobs, “Savunma için milyarları sağlamak amacıyla sağlık ve sosyal güvenlikten kesinti yapmak açıkça sağ siyasetin tercihi. Ekonomist olarak buna yorumum yok ama siyasi acı çoğunlukla sol partilere düşecek. Bu nedenle destek bulmak zor” diyor.
Popülist sağın da sağlık katkı payını artırmaya veya insanların daha uzun çalışmasına sıcak bakmadığını vurgulayan Jacobs, “Merkez sağ bir kabine için anlaşılır bir seçim ama kendi işlerini zorlaştırıyor” şeklinde ekliyor.
YASAL UYARI: Haber, fotoğraf ve videolarımızı link vermeden kullananlar hakkında hukuki süreç başlatılacaktır. ©ufuk.nl UMG (Ufuk Media Grubu)
