Hollanda’da belediyelerin park denetimlerinde kullandığı tarama araçları (scanauto) nedeniyle her yıl yüz binlerce sürücünün haksız yere ceza aldığı ortaya çıktı. Hollanda Veri Koruma Kurumu (AP) tarafından yapılan araştırmaya göre, bu sistemlerle kesilen park cezalarının yüzde 10’undan fazlası hatalı.
Araştırmaya göre belediyeler her yıl tarama araçları üzerinden 3 ila 5 milyon arasında park cezası düzenliyor. Bu cezaların yaklaşık 500 bini ise gerçekte geçerli olmayan, yanlış veya eksik değerlendirmelere dayanıyor.
Yapay zekâ ve algoritmalar mercek altına alındı
AP, söz konusu incelemeyi yapay zekâ ve algoritmalar üzerindeki denetleyici rolü kapsamında gerçekleştirdi. Çalışmada otomatik ceza sistemlerinin etkileri, riskleri ve vatandaşlar üzerindeki sonuçları analiz edildi. Kurum, mevcut sistemlerde insan denetiminin yetersiz kaldığını ve teknolojinin her durumu doğru şekilde değerlendiremediğini vurguladı.
Tarama aracı sadece anlık görüntü alıyor
Araştırmada öne çıkan en büyük sorunlardan biri, tarama araçlarının yalnızca anlık veri toplaması oldu. Sistem, aracın o anda bulunduğu konumu ve plaka bilgisini tarıyor ancak çevresel koşulları dikkate almıyor. Örneğin bir sürücünün yük indirip bindirme yaptığı durumlarda park yasağına istisna uygulanabiliyor. Ancak tarama aracı bunu tespit edemediği için otomatik olarak ceza kesilebiliyor.
Engelli kartını göremiyor
Sistemlerin en fazla hata yaptığı alanlardan biri de engelli park kartları oldu. Hollanda’da engelli kartları araç plakasına kayıtlı değil, ön cama yerleştiriliyor. Tarama aracı yalnızca plaka bilgisi üzerinden kontrol yaptığı için, camda bulunan kartı göremiyor. Sistemde ödeme görünmüyorsa sürücüye otomatik ceza gönderiliyor. Bu nedenle engelli bireylerin haksız cezaya maruz kalma oranının daha yüksek olduğu belirtildi.
İtiraz süreci uzun ve karmaşık
Haksız yere ceza alan araç sahipleri itiraz ederek cezanın iptal edilmesini sağlayabiliyor. Ancak AP’ye göre bu süreç hem zaman alıcı hem de yeterince şeffaf değil. Özellikle dijital işlemlerde zorlanan vatandaşların itiraz başvurularını başarıyla tamamlaması daha güç hale geliyor. Bu durum yaşlılar, engelliler ve dijital becerileri sınırlı kişiler açısından ek mağduriyet yaratıyor.
Sürücüler cezayı günler sonra öğreniyor
Araştırmada dikkat çekilen bir başka sorun ise sürücülerin çoğu zaman cezadan hemen haberdar olmaması oldu. Resmî bildirimler genellikle birkaç gün sonra posta yoluyla ya da MijnOverheid sistemi üzerinden dijital olarak iletiliyor. Dijital mesajların görülmemesi halinde ikinci hatırlatmada fiziksel mektup gönderiliyor. Ancak belediyelerin kısa ödeme süreleri uygulaması nedeniyle vatandaşlar cezaları geç fark ettiğinde ek masraflarla karşı karşıya kalabiliyor.
Belediyelere insan kontrolü çağrısı
Hollanda Veri Koruma Kurumu, belediyelere otomatik sistemlerde insan denetimini güçlendirme çağrısı yaptı. Ayrıca vatandaşların ceza süreçleri hakkında daha açık ve anlaşılır şekilde bilgilendirilmesi gerektiği vurgulandı. Kurum, teknolojinin denetim süreçlerini hızlandırabileceğini ancak insan değerlendirmesinin tamamen devre dışı bırakılmasının ciddi hak kayıplarına yol açabileceğini belirtti.
Tarama araçları nasıl çalışıyor?
Tarama araçları, belediyeler tarafından sokaklarda dolaşarak park halindeki araçların plakalarını otomatik olarak tarayan denetim araçlarıdır. Sistem, ödeme veritabanıyla eşleştirme yaparak park ücreti ödenip ödenmediğini kontrol eder. Ancak sistemin çevresel şartları, özel izinleri ve istisnai durumları her zaman algılayamaması, hatalı ceza riskini artırıyor.
YASAL UYARI: Haber, fotoğraf ve videolarımızı link vermeden kullananlar hakkında hukuki süreç başlatılacaktır. ©ufuk.nl UMG (Ufuk Media Grubu)
