Avrupa Birliği'nde elektronik atıkların azaltılması ve cihazların daha uzun süre kullanılmasını teşvik edecek yeni düzenleme yürürlüğe girdi. Yeni kurallarla birlikte tüketiciler, garanti süresi sona ermiş olsa bile belirli elektronik ürünlerin üretici tarafından tamir edilmesini talep edebilecek. Düzenleme, üreticilere yedek parça temininden onarım bilgilerini paylaşmaya kadar birçok yeni yükümlülük getiriyor.
HABER: Murat Yakar
Üreticilere yedek parça ve onarım zorunluluğu
Yeni düzenleme kapsamında üreticiler, elektronik cihazlar için yedek parçaları uzun yıllar erişilebilir tutmak zorunda olacak. Aynı zamanda onarımın yapılabilmesi için gerekli teknik bilgileri paylaşmaları gerekecek. Şirketler, ürünlerin tamir edilmesini gereksiz şekilde zorlaştıran tasarımlar kullanamayacak veya onarım maliyetlerini tüketiciyi vazgeçirecek seviyeye çıkaramayacak. Amaç, çalışır durumdaki elektronik cihazların küçük arızalar nedeniyle çöpe gitmesini önlemek ve hızla büyüyen elektronik atık miktarını azaltmak.
Tamir edilen ürünün garantisi uzayacak
Düzenleme, garanti kapsamındaki tüketici haklarını da genişletiyor. Bir ürünün onarım maliyeti, yenisiyle değiştirilmesinden daha düşük ya da aynı seviyedeyse satıcı öncelikle tamir seçeneğini sunmak zorunda olacak. Başarıyla onarılan ürünlerin garanti süresi ise bir yıl daha uzatılacak. Ayrıca tüketicilerin mağdur olmaması için tamir süresince geçici bir cihaz sağlanması da yeni kurallar arasında yer alıyor. İlerleyen dönemde elektronik ürünlerde, cihazın ne kadar kolay tamir edilebildiğini gösteren bir "onarılabilirlik puanı" bulunması planlanırken, üreticiler onarım kılavuzlarını da kamuoyuyla paylaşacak.
Küçük arızalar büyük elektronik atığa dönüşüyor
Akıllı telefonlar, dizüstü bilgisayarlar ve beyaz eşyalar; bakır, lityum ve nadir bulunan diğer hammaddeleri içeriyor. Buna rağmen elektronik atıklar dünya genelinde en hızlı büyüyen atık türlerinden biri olmaya devam ediyor. Uzmanlar, geçmişte cep telefonlarının kullanıcı tarafından kolayca açılıp tamir edilebildiğini, günümüzde ise birçok cihazın yapıştırılarak üretildiğini belirtiyor. Bu nedenle yalnızca bataryanın veya küçük bir parçanın arızalanması bile çoğu zaman tüm cihazın kullanım dışı kalmasına yol açabiliyor.
Uzmanlar tüketici alışkanlıklarına dikkat çekiyor
Sürdürülebilir tüketici davranışları uzmanı Prof. Ruth Mugge, yeni düzenlemenin önemli bir adım olduğunu ancak tek başına yeterli olmayabileceğini ifade ediyor. Mugge'ye göre birçok tüketici, bozulan cihazını tamir ettirmek yerine doğrudan yenisini satın almaya alışmış durumda. Tamirin nerede yapılacağı, ne kadar süreceği ve maliyetinin ne olacağı konusundaki belirsizlikler de bu tercihte etkili oluyor. Yenilenmiş elektronik ürünler üzerine faaliyet gösteren Refurbed platformunun araştırmasına göre tüketicilerin tamirden kaçınmasının en önemli nedeni yüksek maliyet. Ankete katılanların yaklaşık üçte biri, hâlâ çalışır durumdaki elektronik ürünlerini düzenli olarak çöpe attığını belirtti.
Yedek parça fiyatları hâlâ yüksek
Telefon ve bilgisayar onarım sektöründe faaliyet gösteren uzmanlar ise üreticilerin daha uzun süre orijinal yedek parça sunacak olmasını olumlu karşılıyor. Ancak orijinal parçaların fiyatlarının hâlâ oldukça yüksek olduğu vurgulanıyor.
Örneğin 2021 model bir iPhone 13'ün orijinal ekranının KDV hariç yaklaşık 275 avroya mal olduğu, bunun da birçok ikinci el cihazın piyasa değerine yaklaşabildiği ifade ediliyor. Yeni düzenleme tamir hizmetlerinin makul fiyatlarla sunulmasını öngörse de "makul ücret" kavramının nasıl uygulanacağı konusunda tartışmalar sürüyor.
Tamir kuponu modeli gündemde
Uzmanlar, Fransa ve Avusturya'da uygulanan tamir kuponu sisteminin diğer Avrupa ülkelerinde de hayata geçirilmesini öneriyor. Bu modelde devlet, yetkili servislerde yapılan onarım masrafının belirli bir bölümünü karşılayarak tüketicileri tamire yönlendiriyor.
Hollanda'da faaliyet gösteren sektör temsilcileri de bu uygulamaya destek verirken, ülkede vatandaşların tamir hizmetlerine daha kolay ulaşabilmesi için ulusal tamirci kayıt sistemi ve gönüllülerin hizmet verdiği Repair Café ağı faaliyet gösteriyor. Sektör temsilcilerine göre tüketiciler artık cep telefonlarını geçmiş yıllara kıyasla daha uzun süre kullanıyor. Yeni modeller arasındaki teknolojik farkların azalması cihazların kullanım ömrünü uzatırken, özellikle katlanabilir telefonların ekran onarım maliyetlerinin 800 avroya kadar çıkabilmesi tamirin önündeki en büyük engellerden biri olmaya devam ediyor.
YASAL UYARI: Haber, fotoğraf ve videolarımızı link vermeden kullananlar hakkında hukuki süreç başlatılacaktır. ©ufuk.nl UMG (Ufuk Media Grubu)
