Yurt dışında çalıştığı yıllarda Türkiye’de isteğe bağlı sigorta primi ödeyen vatandaşları ilgilendiren önemli bir yargı kararı gündeme geldi. Bursa 13. İş Mahkemesi, Sosyal Güvenlik Kurumu’nun (SGK), yurt dışında çalışma gerekçesiyle geçmiş yıllara ait isteğe bağlı sigorta primlerini iptal etmesini hukuka aykırı buldu. 1998-2008 yılları arasında ödenen primlere ilişkin davada verilen karar, benzer durumda olan gurbetçilerin emeklilik hakları bakımından dikkat çekici bir gelişme olarak değerlendiriliyor.
Yurt dışındaki çalışma primlerin silinmesine gerekçe oldu
Dava konusu olayda, yurt dışında çalışan bir vatandaşın 1998 ile 2008 yılları arasında Türkiye’de düzenli olarak ödediği isteğe bağlı sigorta primleri SGK tarafından geçersiz sayıldı. Kurum, vatandaşın aynı dönemde yurt dışında çalışıyor olmasını gerekçe göstererek ilgili sigortalılık sürelerini iptal etti. Bu işlem sonucunda, uzun yıllar boyunca prim ödeyen vatandaşın Türkiye’deki sigortalılık geçmişi ve buna bağlı emeklilik hakları tartışma konusu oldu. Vatandaş ise SGK’nın kararına itiraz ederek hakkını mahkemede aradı.
Mahkeme mevzuatı ve yargıtay kararlarını değerlendirdi
Dosyayı inceleyen Bursa 13. İş Mahkemesi, olayın yaşandığı dönemde yürürlükte bulunan 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu hükümlerini ve Yargıtay içtihatlarını değerlendirdi. Mahkeme, isteğe bağlı sigortalılığa ilişkin çalışma şartlarının ilgili dönemin sosyal güvenlik mevzuatı çerçevesinde ele alınması gerektiğine dikkat çekti. Yapılan değerlendirmede, yurt dışında çalışıyor olmanın Türkiye’deki isteğe bağlı sigortalılığı tek başına ve kendiliğinden geçersiz kılacağı sonucuna varılamayacağı yönünde hüküm kuruldu. Böylece SGK’nın geçmiş yıllara ait primleri iptal etmesine dayanak oluşturan gerekçe yargısal incelemeye tabi tutuldu.
SGK’nın prim iptali işlemi hukuka aykırı bulundu
Mahkemenin değerlendirmesi sonucunda, vatandaşın geçmiş yıllarda ödediği isteğe bağlı sigorta primlerinin yalnızca yurt dışında çalıştığı gerekçesiyle geçersiz sayılmasına yönelik işlem hukuka aykırı bulundu. Karar, özellikle geçmiş dönemlerde Türkiye ile yurt dışındaki çalışma hayatını birlikte sürdüren vatandaşların sigortalılık kayıtları açısından önem taşıyor. Bununla birlikte, söz konusu kararın kapsamı ve başka dosyalara etkisi değerlendirilirken kararın kesinleşme durumu ile gerekçeli kararın içeriğinin dikkate alınması gerekiyor. Tek bir mahkeme kararının bütün benzer uyuşmazlıklarda otomatik olarak aynı sonucu doğuracağı düşünülmemeli.
Gurbetçiler emeklilik haklarını yeniden inceletebilir
Karar, geçmişte yurt dışında çalışırken Türkiye’de isteğe bağlı sigorta primi ödeyen ve bu primleri daha sonra SGK tarafından iptal edilen vatandaşlar için hukuki açıdan yol gösterici olabilir. Benzer durumdaki kişilerin öncelikle SGK hizmet dökümlerini, prim ödeme belgelerini, sigortalılık başlangıç tarihlerini ve iptal işlemine ilişkin kurum yazılarını incelemesi önem taşıyor. Belgelerin değerlendirilmesinin ardından, somut olayın özelliklerine göre idari başvuru veya yargı yoluyla hak arama seçenekleri gündeme gelebilir. Ancak her başvuruda ilgili dönemde yürürlükte bulunan mevzuatın ve kişinin sigortalılık koşullarının ayrı ayrı ele alınması gerekiyor.
Her dosyada ayrı hukuki değerlendirme gerekiyor
Mahkeme kararı, yurt dışında yaşayan bütün vatandaşların iptal edilen primlerinin kendiliğinden geçerli sayılacağı veya emeklilik hakkı kazanacağı anlamına gelmiyor. İsteğe bağlı sigortalılığın hangi tarihlerde sürdürüldüğü, primlerin hangi koşullarda ödendiği, yurt dışındaki çalışmanın niteliği ve ilgili dönemin mevzuatı sonucu doğrudan etkileyebilir. Ayrıca kararın kesinleşip kesinleşmediği ve başka uyuşmazlıklarda nasıl değerlendirileceği de önem taşıyor. Bu nedenle benzer durumdaki gurbetçilerin, kendi sigortalılık kayıtlarını ayrıntılı biçimde inceleterek sosyal güvenlik hukuku alanında uzman bir hukukçudan destek alması, emeklilik haklarının korunması açısından yararlı olabilir.
