Hollanda'da sosyal medya kullanıcılarını saatlerce ekran başında tutan bağımlılık yapıcı algoritmalara karşı kapsamlı bir yasal düzenleme hazırlığı başladı.
HABER: A. Hamit Sürmeneli
Sol muhalefetteki Pro partisinin milletvekili Barbara Kathmann tarafından hazırlanan yasa teklifi, yalnızca sosyal medya platformlarını değil, bilgisayar oyunlarını, arkadaşlık uygulamalarını ve yapay zekâ destekli sohbet botlarını da kapsıyor. Teklifin kabul edilmesi hâlinde kullanıcıları farkında olmadan daha fazla zaman ve para harcamaya yönlendiren manipülatif dijital tasarımların yasaklanmasının önü açılacak.
Sonsuz kaydırma dönemi sona erebilir
Hollanda'da gündeme gelen düzenlemenin merkezinde, kullanıcıların dijital platformlardan ayrılmasını zorlaştıran ve sürekli çevrim içi kalmalarını teşvik eden tasarım teknikleri bulunuyor. Özellikle sosyal medya uygulamalarında yaygın olarak kullanılan sonsuz kaydırma, otomatik içerik oynatma ve kullanıcıların ilgisini sürekli canlı tutan bağımlılık odaklı algoritmalar mercek altına alınıyor. NOS'un haberine göre teklif, tüketicileri ihtiyaç duymadıkları ürünleri satın almaya yönlendiren ve gereğinden fazla internet kullanmalarına neden olan manipülatif yöntemleri de hedef alıyor.
Yasa girişiminin sahibi milletvekili Barbara Kathmann, dijital platformların kullanıcı davranışlarını kontrol etmeye yönelik uygulamalarına karşı daha güçlü tüketici koruması gerektiğini savunuyor. Kathmann, insanların internette geçirdikleri zaman ve yaptıkları harcamalar üzerinde daha fazla kontrol sahibi olması gerektiğini belirterek, bağımlılık yaratan dijital yöntemlerin ortadan kaldırılmasını amaçladıklarını ifade ediyor.
Manipülatif tasarımlar haksız ticari uygulama sayılacak
Hazırlanan yasa teklifinin en dikkat çekici yönlerinden biri, dijital platformların kullanıcıları yönlendirmek amacıyla geliştirdiği tasarım tekniklerinin hukuki açıdan yeniden değerlendirilmesini öngörmesi. Buna göre kullanıcıları daha uzun süre uygulamada tutan, gereksiz alışverişe teşvik eden veya psikolojik zaaflarından yararlanarak harcama yaptıran yöntemlerin haksız ticari uygulama kapsamına alınması planlanıyor. Böylece söz konusu tekniklerin yalnızca etik açıdan tartışılması değil, hukuken yasaklanabilmesi de hedefleniyor.
Kathmann, dijital hizmetlerin de fiziksel ürünler gibi güvenlik standartlarına tabi tutulması gerektiğini düşünüyor. Milletvekili, güvenli olmadığı tespit edilen bir oyuncağın piyasadan kaldırılabildiğini hatırlatarak dijital platformların da kullanıcıların sağlığını ve davranışlarını olumsuz etkilediği durumlarda yeniden tasarlanması gerektiğini savunuyor. Bu yaklaşım, teknoloji şirketlerinin ürün geliştirme süreçlerinde kullanıcı güvenliğini daha fazla ön plana çıkarmasını amaçlıyor.
Oyunlar ve yapay zekâ sohbet botları da hedefte
Düzenleme, kapsamı bakımından yalnızca Instagram, Facebook ve TikTok gibi popüler sosyal medya ağlarıyla sınırlı kalmıyor. Bilgisayar ve mobil oyunlar, arkadaşlık uygulamaları ve yapay zekâ destekli sohbet botları da teklifin kapsadığı dijital hizmetler arasında yer alıyor. Bu platformlarda kullanılan ödül sistemleri, sürekli bildirimler, kişiselleştirilmiş öneriler ve kullanıcıyı uygulamada tutmaya yönelik psikolojik tasarım teknikleri de tartışmanın merkezinde bulunuyor.
Kathmann'a göre teknoloji şirketleri, kullanıcıların dikkatini mümkün olduğunca uzun süre platformlarında tutarak önemli ekonomik kazanç sağlıyor. Ancak bu ticari modelin bedelini çoğu zaman tüketiciler ödüyor. Özellikle gençler ve dijital platformları yoğun kullanan kişiler açısından bağımlılık riski, zaman kaybı ve gereksiz harcamalar önemli sorunlar arasında gösteriliyor. Yeni düzenlemeyle şirketlerin yalnızca hizmet sunması değil, sundukları hizmetlerin kullanıcılar üzerindeki etkilerinden de sorumlu tutulması amaçlanıyor.
Hollanda Avrupa ülkelerini harekete geçirmek istiyor
Kathmann'ın hedefi, dijital bağımlılıkla mücadeleyi Hollanda sınırlarının ötesine taşımak. Milletvekili, benzer kuralların Avrupa Birliği genelinde uygulanmasının daha etkili sonuç vereceğini düşünüyor. Ancak Avrupa düzeyinde ortak bir karar alınmasının uzun zaman gerektirebileceğine dikkat çekerek Hollanda'nın öncelikle kendi ulusal düzenlemesini hayata geçirmesi gerektiğini belirtiyor.
Bu kapsamda Almanya, Fransa, Belçika, Lüksemburg, Avusturya, İtalya ve Portekiz'deki milletvekilleriyle de temas kurulduğu ve ortak bir çalışma yürütüldüğü bildiriliyor. Kathmann, Hollanda'nın atacağı adımın Avrupa Komisyonu üzerinde de baskı oluşturabileceğini ve diğer ülkelerin benzer düzenlemeleri gündemine almasını sağlayabileceğini düşünüyor.
Gözler parlamentonun vereceği kararda
Hollanda'daki girişim, dijital platformların kullanıcıların dikkatini ekonomik kazanca dönüştüren iş modellerine yönelik tartışmaları yeniden gündeme taşıdı. Kathmann, geçen yıl Instagram ve Facebook kullanıcılarına algoritmik öneriler yerine algoritmik sıralamaya dayanmayan içerikleri görüntüleme seçeneği sunulmasında sağlanan ilerlemeyi de hatırlatıyor. Bu gelişmeyi, teknoloji şirketlerinin uygulamalarında değişiklik yapılabileceğinin bir göstergesi olarak değerlendiriyor.
Bununla birlikte hazırlanan yasa teklifinin parlamentodan geçip geçmeyeceği henüz kesinleşmiş değil. Teklifin kabul edilmesi durumunda Hollanda, dijital bağımlılığa yol açan tasarım tekniklerini doğrudan hedef alan önemli düzenlemelerden birini hayata geçirebilir. Sürecin nasıl sonuçlanacağı ise hem teknoloji şirketleri hem de milyonlarca dijital platform kullanıcısı tarafından yakından takip edilecek.
YASAL UYARI: Haber, fotoğraf ve videolarımızı link vermeden kullananlar hakkında hukuki süreç başlatılacaktır. ©ufuk.nl UMG (Ufuk Media Grubu)
