Avrupa Birliği, internet alışverişinden sosyal medya kullanımına kadar dijital dünyada tüketicileri koruyacak kapsamlı bir düzenlemeye hazırlanıyor.
HABER: A. Hamit Sürmeneli
Dijital Adalet Yasası adı verilen yeni düzenlemeyle sahte indirimler, gizli ücretler, iptali zorlaştırılan abonelikler ve kullanıcıları ekrana bağımlı hâle getiren uygulamalar hedef alınacak. Sosyal medya fenomenlerinin reklam faaliyetlerine de yeni yükümlülükler getirilmesi planlanıyor. Avrupa Komisyonunun hazırladığı teklif, milyonlarca internet kullanıcısının alışveriş ve dijital platform deneyimini değiştirebilecek önemli düzenlemeler içeriyor.
Sahte indirim ve gizli ücretlere yasak geliyor
Yeni düzenlemenin öncelikli hedeflerinden biri, internet mağazalarında tüketicileri yanıltan satış yöntemlerini ortadan kaldırmak. Bazı alışveriş sitelerinin ürünlerin önceki fiyatlarını gerçekte olduğundan yüksek göstererek büyük indirim yapıldığı izlenimi oluşturması yasaklanmak isteniyor. Böylece tüketicilerin gerçek fiyat üzerinden karşılaştırma yapabilmesi amaçlanıyor. Ayrıca alışveriş sırasında karar vermek için yeterli zaman bırakmayan yapay aciliyet mesajları da düzenleme kapsamına alınacak. Özellikle "Son iki ürün kaldı" veya "Bu fırsat birkaç dakika içinde sona eriyor" gibi ifadelerin gerçeği yansıtmadığı durumlarda kullanılmasının önüne geçilmesi hedefleniyor. Uçak bileti, konser bileti ve tatil rezervasyonlarında başlangıçta gösterilen fiyatın ödeme aşamasında çeşitli ek ücretlerle yükseltilmesi de yeni kurallarla sınırlandırılacak.
İnternet dolandırıcılığı tüketicilere 8 milyar avroya mal oldu
Avrupa Komisyonunun açıkladığı verilere göre, tüketicilerin internet ortamındaki sorunlu ticari uygulamalar nedeniyle uğradığı toplam zarar geçen yıl yaklaşık 8 milyar avroya ulaştı. AB araştırmalarında vatandaşların en fazla şikâyet ettiği konular arasında kişisel veriler üzerindeki kontrolün kaybedilmesi, sosyal medya platformlarının bağımlılık yaratması ve dijital aboneliklerin iptal edilmesinin zorlaştırılması bulunuyor. Özellikle dijital yayın platformları, çevrim içi oyunlar ve çeşitli uygulamalarda karşılaşılan abonelik tuzakları düzenlemenin önemli başlıklarından biri olacak. Kullanıcıların kolayca abone olabildiği ancak üyeliklerini sonlandırmak istediklerinde karmaşık işlemlerle karşılaştığı sistemlerin değiştirilmesi hedefleniyor. Tüketicilerin önceden açıkça bilgilendirilmeden ek ücretlerle karşılaşmasının da önüne geçilmek isteniyor.
Sosyal medya fenomenlerinin reklamları denetlenecek
Dijital Adalet Yasası yalnızca alışveriş sitelerini değil, sosyal medya üzerinden yapılan ticari faaliyetleri de kapsayacak. Yeni kurallara göre sosyal medya fenomenlerinin ücret karşılığında gerçekleştirdiği reklamları her paylaşımda açıkça belirtmesi gerekecek. Ürün ve hizmetler hakkında gerçeğe aykırı vaatlerde bulunulması ve reklam içeriklerinin çocukları hedef alacak şekilde hazırlanması da daha sıkı denetime tabi tutulacak. Avrupa Parlamentosunun Sosyal Demokrat Partili üyesi Katarina Barley, düzenlemenin yalnızca çocukların korunmasıyla sınırlı kalmaması gerektiğini savunuyor. Barley'e göre dijital platformlar, yetişkin kullanıcıları da mümkün olduğunca uzun süre uygulamada tutmak amacıyla bağımlılık oluşturabilecek tasarımlardan yararlanıyor. Bu nedenle yeni kuralların bütün kullanıcı gruplarını koruyacak şekilde hazırlanması önem taşıyor.
Sosyal medya bağımlılığı da hedefte
Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen, yeni düzenlemenin temel amaçlarından birinin dijital ortamda kullanıcıları manipüle eden uygulamaları engellemek olduğunu açıkladı. Von der Leyen, Dijital Adalet Yasası ile bağımlılık yaratan ve zararlı dijital tasarımlara karşı harekete geçileceğini belirtti. Özellikle kullanıcıların sürekli ekran başında kalmasını teşvik eden algoritmalar, yanıltıcı arayüzler ve şeffaf olmayan sözleşmeler mercek altına alınacak. Kullanıcıların farkında olmadan belirli seçeneklere yönlendirilmesine neden olan tasarım yöntemlerinin de sınırlandırılması gündemde. Böylece dijital platformların ticari çıkarları doğrultusunda tüketicilerin kararlarını etkilemesinin önüne geçilmesi amaçlanıyor.
Yeni yasaya teknoloji sektöründen itiraz var
Avrupa Komisyonunun hazırladığı düzenleme, iş dünyasında ve Avrupa Parlamentosunda farklı değerlendirmelere neden oldu. Bazı iş dünyası kuruluşları, AB'nin hâlihazırda yürürlükte bulunan dijital mevzuatının tüketicileri korumak için yeterli olduğunu savunuyor. Yeni kuralların şirketlere ek maliyet ve bürokratik yük getirebileceği görüşü de dile getiriliyor. Avrupa Parlamentosunun Yeşiller Partili üyesi Alexandra Geese ise düzenlemenin teknoloji şirketlerinin ve algoritmaların kullanıcılar üzerindeki etkisini gerçekten sınırlandırması gerektiğini belirtiyor. Geese, mevcut mevzuat kapsamında zaten yasaklanabilecek bazı zararlı uygulamaların yeni düzenlemeyle dolaylı biçimde kabul edilebilir hâle gelmesi riskine dikkat çekiyor. Teklifin yasalaşabilmesi için Avrupa Parlamentosu ile AB üyesi ülkeler arasında müzakerelerin tamamlanması gerekiyor. Bu nedenle kuralların kısa sürede yürürlüğe girmesi beklenmiyor. Düzenlemenin kabul edilerek bağlayıcı hâle gelmesinin 2029 yılına kadar uzayabileceği değerlendiriliyor. Yeni yasa yürürlüğe girdiğinde internet alışverişinden abonelik sistemlerine ve sosyal medya reklamlarına kadar dijital tüketici haklarında önemli değişiklikler yaşanabilecek.
YASAL UYARI: Haber, fotoğraf ve videolarımızı link vermeden kullananlar hakkında hukuki süreç başlatılacaktır. ©ufuk.nl UMG (Ufuk Media Grubu)
