Hollanda Başbakanı Rob Jetten ve nişanlısı Nicolás Keenan'ın taşıyıcı anne ve yumurta bağışçısı aracılığıyla çocuk sahibi olmaya hazırlanması, ülkede donör yoluyla dünyaya gelen çocukların haklarını yeniden gündeme taşıdı.
HABER: Murat Yakar
Uzmanlar, çocuk sahibi olmak isteyen yetişkinlerin arzularına odaklanılırken, dünyaya gelecek çocuğun kimlik, biyolojik köken ve aile bağlarıyla ilgili ihtiyaçlarının yeterince dikkate alınmadığını belirtiyor. Özellikle birden fazla kişinin biyolojik ve hukuki açıdan ebeveynlik sürecinde yer aldığı durumlarda, çocuğun ilerleyen yaşlarda kendi geçmişini anlamlandırmakta zorlanabileceğine dikkat çekiliyor. Uzmanların ortak mesajı ise dikkat çekici: Çocuk sahibi olmak isteyen yetişkinlerin arzusu kadar, henüz doğmamış çocuğun gelecekteki hakları da korunmalı.
Jetten'in bebek haberi aile bağlarını gündeme taşıdı
Başbakan Rob Jetten ve nişanlısı Nicolás Keenan'ın çocuk sahibi olmak için taşıyıcı anne ve yumurta bağışçısından yararlanacak olması, aile yapısının hukuki ve biyolojik boyutlarına ilişkin tartışmaları beraberinde getirdi. Çiftin durumunda çocuğun biyolojik babası ile hukuki babaları arasında farklılık bulunurken, gebeliği taşıyan kadın ve genetik mirasın yarısını sağlayan yumurta bağışçısı da aile hikâyesinin önemli parçalarını oluşturuyor. Üstelik her iki kadının da kendi aileleri bulunuyor. Jetten ve Keenan, taşıyıcı anneyle arkadaş, yumurta bağışçısıyla ise yakın tanıdık olduklarını açıkladı. Ancak bu kadınların çocuğun hayatında gelecekte nasıl bir rol üstleneceği konusunda ayrıntılı bilgi paylaşılmadı. Belçika'daki DONAE Donör Yoluyla Çocuk Sahibi Olma Uzmanlık Merkezi'nin kurucusu klinik psikolog ve araştırmacı Astrid Indekeu'ya göre, bir çocuğun nasıl dünyaya geldiği ve doğum sürecinde kimlerin yer aldığı, kimliğinin önemli bir parçası. Indekeu, insanların hayatlarının ilerleyen dönemlerinde kim olduklarını ve aile içindeki yerlerini merak etmelerinin doğal olduğunu belirterek, biyolojik geçmişin yalnızca sevgi dolu bir aile ortamıyla önemsiz hale gelmeyeceğini vurguluyor.
Donör çocukların kimlik arayışı göz ardı ediliyor
Uzmanlara göre geçmişte donör yoluyla dünyaya gelen çocukların biyolojik kökenlerine ilişkin soruları çoğu zaman dikkate alınmadı. Donörün yalnızca genetik materyal sağlayan bir kişi olduğu, çocuğun hayatında başka bir etkisinin bulunmadığı düşüncesi uzun süre yaygın kabul gördü. Ancak yetişkinlik dönemine ulaşan donör çocukların kendi deneyimlerini paylaşmaya başlamasıyla bu yaklaşım sorgulanıyor. Astrid Indekeu, çocukların geçmişte bu konuda söz sahibi olmadığını ve doğum hikâyelerinin çoğu zaman aile içinde gizlendiğini belirtiyor. Bugün ise birçok donör çocuk, biyolojik kökeninin kimliğini ve kendisini tanıma sürecini etkilediğini dile getiriyor. Donör çocuklar konusunda çalışan Eefje Habets de bu tartışmanın yalnızca biyolojik bağlarla sınırlı olmadığını ifade ediyor. Habets'e göre çocuklar, dünyaya gelişlerinde rol oynayan kişilerin kim olduğunu bilmek ve kendi aile hikâyelerini anlayabilmek istiyor. Uzmanlar, doğurganlık kliniklerinde ve çocuk sahibi olmak isteyen çiftlerle yapılan görüşmelerde gelecekte doğacak çocuğun haklarına çok daha fazla yer verilmesi gerektiğini savunuyor.
Taşıyıcı anne ile bebek arasındaki bağ tartışılıyor
Hollanda'da her yıl onlarca kadın taşıyıcı anne olarak doğum yapıyor. Ancak bu gebeliklerin ne kadarında ayrıca yumurta bağışçısı kullanıldığına ilişkin düzenli bir istatistik tutulmuyor. Donör çocuklar konusunda danışmanlık yapan ve De donorkindpodcast adlı yayını hazırlayan Eefje Habets, taşıyıcı annelerin kendi yumurtalarını kullanmak istememelerinin nedenlerinden birinin bebeğe duygusal olarak fazla bağlanma endişesi olabileceğini belirtiyor. Ancak Habets, bebeğin anne karnındayken de taşıyıcı kadınla bağ kurduğuna dikkat çekiyor. Ona göre doğumdan sonra bu ilişkinin kesilmesi, çocuk açısından ilerleyen yıllarda duygusal sorular doğurabilir. Donör Çocuk Vakfı Başkanı Ties van der Meer ise taşıyıcı anne ve yumurta bağışçısının ayrı kişiler olmasının, çocuk sahibi olmak isteyen babaların ebeveynlik konusunda daha güçlü bir konum elde etmesini kolaylaştırabileceğini düşünüyor. Ancak asıl önemli meselenin çocuğun hayatında yer alan bütün bu kişilerle nasıl bir ilişki kuracağı olduğunu vurguluyor. Uzmanlar, gebelik ve doğum sürecinde yer alan kişilerin çocuk açısından taşıdığı anlamın önceden değerlendirilmesi gerektiğini belirtiyor.
Çocuğun hakkı ebeveynlerin arzusundan önce gelmeli
Birleşmiş Milletler Çocuk Haklarına Dair Sözleşme'ye göre her çocuk, mümkün olduğu ölçüde anne ve babasını tanıma ve onlar tarafından bakılma hakkına sahip. Buna karşılık yetişkinlerin çocuk sahibi olma konusunda hukuken tanınmış sınırsız bir hakkı bulunmuyor. Ancak uzmanlara göre toplumda çocuk sahibi olmak isteyen çiftlerin arzularına daha fazla anlayış gösterilirken, donör çocukların gelecekte yaşayabileceği sorunlar yeterince konuşulmuyor. Bunun çarpıcı örneklerinden birini Samme Kors'un yaşadığı deneyim oluşturuyor. Tanıdığı bir donör aracılığıyla dünyaya gelen Kors'un annesi, birkaç yıl sonra donörle iletişimini kaybetti. Kors, Trouw gazetesinde yayımlanan yazısında annesinin çocuk sahibi olma arzusunu gerçekleştirirken kendisinin babalı bir aile ortamında büyüme ihtimalini kaybettiğini ifade etti. NU.nl'ye yaptığı açıklamada ise babasının yokluğunu ancak yetişkin olduğunda ve annesine bağımlı olmadığı dönemde daha iyi ifade edebildiğini anlattı. Bununla birlikte uzmanlar, her donör çocuğun kimlik sorunu veya ebeveyn eksikliği yaşadığının söylenemeyeceğini vurguluyor. Bu tür sorunların kaç çocukta görüldüğünü belirlemek de oldukça güç. Özellikle donör yoluyla dünyaya geldiğini bilmeyen çocuklar nedeniyle gerçek tablo tam olarak ortaya konulamıyor.
Uzmanlardan çok ebeveynli aile modeli önerisi
Donör yoluyla çocuk sahibi olmaya karşı olmadıklarını belirten uzmanlar, sürecin merkezine çocuğun uzun vadeli çıkarlarının yerleştirilmesini istiyor. Ties van der Meer, birden fazla ebeveynin hukuken ve fiilen sorumluluk üstlenebildiği çok ebeveynli aile modelinin değerlendirilmesi gerektiğini savunuyor. Ona göre donör veya taşıyıcı anne yalnızca gebelik ya da döllenme sürecinde katkıda bulunan kişiler olarak görülmemeli; isteyen ve uygun koşullara sahip olanların çocuğun hayatında uzun vadeli bir ebeveyn rolü üstlenmesinin önü açılmalı. Van der Meer ayrıca Hollanda'da tartışılan yeni taşıyıcı annelik yasa tasarısında yabancı ülkelerde yaşayan taşıyıcı annelere de izin verilmesi ihtimalini eleştiriyor. Özellikle Portekiz veya ABD gibi ülkelerde yaşayan bir taşıyıcı anneyle çocuk arasında uzun süreli bir bağ kurmanın zorlaşabileceğini belirtiyor. Eefje Habets de çocuğun hayatında kendisine destek olabilecek ilave bir ebeveyn bulunmasını olumlu karşılıyor. Ancak biyolojik ebeveynlerden birinin tamamen dışlanmasının çocuk açısından doğru olmadığını düşünüyor. Uzmanlara göre tartışmanın merkezinde yalnızca yetişkinlerin çocuk sahibi olma isteği değil, dünyaya gelecek çocuğun biyolojik geçmişini öğrenebilmesi, aile bağlarını tanıyabilmesi ve kendisini güvende hissedebileceği ilişkiler kurabilmesi bulunmalı. Hollanda'da taşıyıcı annelik yasasına ilişkin parlamentoda yapılacak görüşmelerin de bu haklar çerçevesinde yeni tartışmalara sahne olması bekleniyor.
